close
تبلیغات در اینترنت
لک پرس
لک پرس
رسانه فرهنگی قوم لک
مطالب پر بازدید
مطالب تصادفی
از کاسی تا لک

تبار قوم لک

کاسی ها:

اقوام کاسووا در ابتدای مهاجرت خود از زاگرس به سمت شمال در کناره دریای کاسپین سکونت نمودند و نام خود را به این دریا دادند.

واژه کاشی در کتیبه‌های بابلی به عبارت کاسی یا کاسپی آمده و اقوام کاسی (کاشی) در زمان مهاجرت به تدریج در شهرهای کاشان و قزوین نیز سکونت نمودند و نام خود را بر این دو شهر داده‌اند.

این قوم که هم‌زمان با عیلامی‌ها بر بخشهایی از لرستان تسلط داشته‌اند چیره‌دستی فوق‌العاده‌ای در ساختن مصنوعات مفرغی به دست آوردند. آنان مهمترین قبایل کوهستانی زاگرس محسوب می‌شدند و پیشه دامداری داشته و با زبانی که با عیلامی قرابت داشت، سخن می‌گفتند.

 آنان سوار کارانی دلیر و جنگجو بودند و بارها با همسایگان خود از جمله عیلامی‌ها وبابلی‌ها وارد نبرد شدند. آن‌ها حتی توانستند دولت بابل را سرنگون ساخته و مدت شش قرن بر آن سرزمین حکمرانی نمایند. حکومت کاسی‌ها بر بابل در نتیجه شکست ازعیلامی‌ها به پایان رسید. آن‌ها پس از شکست ازعیلامی‌ها، به سرزمین کوهستانی خود یعنی لرستان بازگشتند.

نام شهرهای حکومت کاسی‌ها از زبان‌های هندواروپایی گرفته شده‌اند.رود کشکان در منطقه لرستان احتمالاً از واژه کاسیت گرفته شده‌است.این نیز خود ثابت میکند که آریایی ها از ایران به سایر نقاط جهان کوچ کرده اند.

لرستان در زمان حکومت هخامنشیان بخشی از حکومت کاسی‌ها به‌شمار می‌آمد و هخامنشیان هنگام حرکت از بابل به سوی همدان، ناچار از منطقه لرستان عبور کرده و به کاسی‌ها باج پرداخت می‌کردند. پهله یا پهلو نام سرزمینی وسیع در غرب ایران بوده‌است که بیشتر شهرها و نواحی زاگرس فعلی را فرا می‌گرفته‌است. ایالت پهله در زمان ساسانیان به این نام نهاده شده و پهلوی، به مردم، زبان و خط مربوط به پهله اشاره می‌کند. پهله خود از مناطق کوچک‌تری به نام «مهر» یا «مهرگان» تشکیل می‌شده‌است 

در زمان هخامنشیان، لرستان کنونی به اتفاق ایلام  ایالت سوم این امپراتوری عظیم بودند. در زمان اشکانی این سرزمین یکی از ساتراپهای (ایالت) این سلسله بوده‌است و سرانجام اینکه در زمان ساسانیان این منطقه به نام «پهله» نام‌گذاری شد.

تا قرن هفتم پیش از میلاد آشوری ها هنوز ناحیه لرستان(دلفان ،کوهدشت ، الشتر) را به عنوان کشور کاسی می شناختند (هنر ایران-گیرشمن)

کاسی ها قدیمیترین حاکمان لرستان مناطق (کوهدشت، دلفان، الشتر) بوده اند که تا زمان انقراض هخامنشیان نیز سلاله آنها باقی مانده است و تاثیر تمدن و فرهنگ آنان در تشکیلات و تمدن ماد ها و هخامنشیان غیر قابل انکار است(تاریخ ماد دیاکنف)

شهر همدان  کار کاسی بود یعنی شهر کاسیان است (ایران از آغاز گیرشمن) واژه ی کار در زبان لکی برای مالکیت به کار میرود. دو  جمله لکی با کار: یه دئ کار علیه-(این خونه ی از آن علیست)- خیاطه کار هنا هار کو(خیاطه فرزند هنا-متعلق به هنا کجاست)این نیز یکی دیگر از شواهد کاسی بودن لکهاست.

این احتمال هست  مفرغ سازان کاسی هنرشان را در خدمت کیش سایر اقوام گذاشته باشند و از دیدگاه اقتصادی مبادله کالا با کار انجام شده باشد.(تاریخ هنر.آندره گدار)

نقش زن بر روی مفرغ های کاسی نیز دیده میشود که دیا کنوف آنان را مربوط به الهه ی باروری یا الهه ی مادر(اشی) میداند و میگوید اشی یکی از خدایان (الهه)های کاسی بوده است.که البته بنده دلیل موجهی برای درست بودن این نظر دیاکنف دارم. آن هم این است که  قبل از 40 سال پیش از نام اشی برای دختران لک استفاده میشده. و در حال حاضر زنان زیادی به نام اشی در متطقه لکستان زندگی میکنند.

هرودوت پدر تاریخ در وصف لشکریان بومی ایران مینویسد:

لشکریان کاسی: لباس آنها مانند پوشاک پارسیان بود با این تفاوت که بجای کلاه سربند داشتند .این سربند را هنوز در میان افراد کهن سال مناطق شیروان، زردلان و هلیلان ، ایلام،ارکواز ، ملکشاهی،الشتر کنگاور ،هرسین ،نور آباد میتوان دید.و شاید با مرور زمان کرد ها بستن این نوع سربند را از لک ها گرفته اند.

کاسی ها از راه رودخانه شیروان و دیاله به بین النهرین راه یافته و حدود هزار و هشتصد سال پیش از میلاد سلسله ی حمورابی را منقرض کرده و خود حکومت بابل را در دست گرفتند و فرهنگ خود را در بین النهرین و هر جا که حضور یافتند رواج دادن ، حدود نیم قرن در بین النهرین حضور داشتند ولی فقط 150 سال حکومت بابل را در دست گرفتند.لک زبانانی که در دیاله وجود دارند بازماندگان کاسی در این منطقه میباشند. هر سرزمینی که در گذشته جز سرزمین کاسی بوده و کاسی ها در آنجا حضور داشته اند در زمان حال لک نشین است.

کاسیان از زمان های قدیم در زیر زمین ها زندگی میکردند و غذایشان بلوط قارچ و گوشت نمک زده بود(ایران باستان-پیرنیا) که این زیر زمین ها همان زمگه های لکها هستند (قوم لک زمین را حدود 5/2 حفر میکردند و روی آن را با گیاهان و در قرون نزدیک با سیاه چادر میپوشاندن) که حتی اقراد کهن سال حدود 100 سال پیش از آنها را دیده اند و بنده خود در این مورد تحقیقاتی انجام داده ام و از چندین نفر کهن سال در مورد این زمگه ها سوال پرسیده ام.البته معمولا در حدود 100 سال پیش در مناطق بیرانشهر از این زمگه ها وجود داشته است.

کوس در زبان لکی یعنی بلندی و کاسیان معمولا در بالای کوه ها زندگی میکرده اندپس کوسی یعنی کسی که در بلندی(کوه) زندگی میکند ، این واژه نیز یکی دیگر از شواهد و دلایل کاسی بودن لک هاست که البته شواهد بسیاری وجود دارد که نیاز به آوردن آنها نیست.

با این توصیف فکر نکنم که جای شکی برای کاسی بودن لکها و ماد نبودن آنان وجود داشته باشد.

واژه ی پهله با هجوم تازیان به ایران به فهله و فیلی تغییر کرد . با این توصیف در قرون گذ شته  واژه ی فیلی  بعد از هر کلمه و به عنوان پسوند مکان یا طایفه ای آمده است به معنی لک بودن آن می باشد.  برای نمونه خرم آباد فیلی یعنی خرم آباد لک نشین.متاسفانه در استان ایلام یکی ازطوایف لک را به فیلی معروف است به عنوان کرد میشناسند. بدین ترتیب لک های لرستان را لر فیلی و لک های ایلام را که گویششان به کردی نزدیک است کرد فیلی میگویند.

هر جا واژه ی فیلی به عنوان پسوند کرد یا لر بیاید یعنی لک، و فیلی از واژگان کرد و لر قدیمی تر بوده،

یک مثال را برای ثابت کردن این ادعا که فیلی همان لکی است می آوریم.

ملا رستم ایلامی در منظومه ی دلفان دتکه که برای همسر حسین قلی خان والی پشت کوه که از اهالی دلفان بوده چنین میسراید

دلفان دتَکه زلفَلت اِ شکل دو ماره  مستحفض اَ خال و خط و زلف عذاره

و ادامه میدهد که ابیات بسیار زیادی است ولی ما به بیت اول و آخر که تخلص خود را مینویسد و خود را فیلی معرفی میکند اکتفا میکنیم.چنین میگوید

رستم نوه ی سام و سخن فیلی فیلی  گرز هنرش در خور هر سام و سواره

در ان دو بیت دو واژه ی لکی وجوددارد.1- دلفان دتکه به معنی ای دختر دلفانی  2- زلفَلت : که زلف فارسی است ولی با حرف جمع لکی ((اَل))جمع بسته شده، و حرف جمع در کردی (ان)میباشد مثلا به کردها میگویند کردان. البته حروف اِ در مصرع اول به معنی مانند و  اَ در مصرع دوم به معنی آن لکی میباشند.


فارسی                           پهلوی                          لکی

باران                        واران،وشت                 واران،وشت

چهره                     چیر ، چیتر،روی            چیر ، چِتر،روی

شوهر                      شوی،میرَک                 شوی،میردَ

تیغ،شعاع نور                 تیخ                           تیخ

(فرهنگ فارسی به پهلوی فره وش)


فارسی                                  پهلوی                              لکی


درخت                                  دار                             دار

بره                                     وَرک                          وَرک

برنز                                    برینج                          برینج

باز                                     ویشا                          وِشا

گراز                                    وراز                          وراز

تیز                                       تیژ                        تیژ

هوش                                  ویر                        ویر

بچه                                     وَچ                        وَچ

پریدن                                   واز                        واز

سنگ خارا                             دال                       دال

نوعی عقاب                           دال                        دال

کرکس                                سری گر                  سرگر

برگ                                     وَلگ                   وَلگ

زیر بغل                                 کَش                     کَش

زیاد(بسیار)                            فرَ (فره)                 فرَ

با او                                     اویش                   اویش

بز کوهی                               پازن                      پازن

دانا                                    فره زان                فره زان

تیغه                                   تیخَک                  تیخَک

ته                               تیئه                           تیئه

جنگل                            دارین                   دارین

بیشه                           ویشه                        ویشه

توبره                           گوال                        گواله

دوروغگو                    دروزن                        دروزن

دیدنی                       وینه                          وینه

بزرگ                       بگ                           بگ

دوست                      هم برات                  هم برا

رقیب                        همال                      همال

خراشیدن                      ریش                  ریش

رفیق                         همباز                   هم باز

شعاع نور                    تیخ                       تیخ

پنج انگشت               پنج انگور               پنج انگور

زن(جنس مونث)           ژن                       ژن

زن(زدن)                   ژن                         ژن

پرستش(نماز)              نِماچ                     نِماز

زهدان کمان              کوت                     کوت

منزل(روستا،شهر)       دئ                      دئ

مکیدن                     میژ                      میژ

قوچ                       ورن                  ورن

ظاهر                    دیتار                   دیار

گذرگاه                  ویتار                   ویار

غروب                  ایوارَک               ایوارَ

بد                         گَن                   گَن

نوعی عقاب            آلو                    الو

فخر بیجا               بوش                بوش

فقر                   تنگی                   تنگی

قفسه سینه             وَر                 وَر

گاو شخم زن       ورزا                  ورزا

گروه                گال                    گَل

باران                واران(وَشت)          واران(وَشت)وشت باران همراه با باد

گوساله               گوتر                   گوَر

لابه                 لاپَک                  لاپیَک

هستید              هئیت                 هئیت(هئینو)

هستم               هَم                     هَم

هستند               هَند                    هَن

هستیم               هئیم                هئیم

اجازه دادن         هیشتن              هیشتن

آسیب رساندن      زیانی              زیانی

ادرار                میز                میز

عدس              میشوک              ماشک(از حبوبات است شبیه به عدس)

درخت بید              وئ               وئ

برهنه               لوت(روت)        لویت (رویت)

بخار(شرجی) 


       بوت              بوق

بذر                      توم              توم

بهار                   وهار               وهار


(فرهنگ فارسی به پهلوی فره وش)


ابن حقول راه دیگر سرزمین پهله از شمال به جنوب را چنین توصیف می کند:  از دینه ور(شهرستان صحنه)تا سیمره 5 منزل و از دینه ور تا سیروان(شیروان چرداول) 4 منزل و از سیروان تا سیمره یک روز.

همان گونه که  کردستان نامهایی مانند ماد سورستان و کردستان را به خود دیده است . لکستان نیز نامهایی مانند کاسی ، پهله و فیلی و لک را برای خود و مستقل از هر قوم دیگر داشته است.  پس از کاسیان سرزمین لکها به سرزمین پهله تغییر نام داد.

شواهدی وجود دارد این ادعا را ثابت کرد که چند دلیل را می آوریم.

با توجه به نوشته های مورخان مناطق پهله همان مناطق لک نشین است.که متاسفانه هرکدام از استان هایی که لکها در آن ساکن هستند مانند لرستان ،ایلام،کرمانشاه و همدان مدعی هستند که منطقه ی پهله متعلق به آنها بوده.که باید بادید باز به این مسئله بنگرند و با تقسیم بندی های استانی امروز نمیتوان منطقه پهله را نشان داد و گقت لرستان یا کرمانشاه سرزمین پهله بوده. و اما نوشته های مورخان

-  یاقوت حموی در معجم البلدان می نویسد.شهرهای پهلویان هفت است،همدان،ماسبذان(ایلام)ماه کوفه(دینه ور،صحنه)،ماه بصره(نهاوند)،صیمره(دره شهر)،کارمانشاهان .

-  ابن فقیه می نویسد:این ناحیه را شهرهای پهلویان نامند و آنها همدان است و ماسبذان و مهرجانقذه که سیمره است و قم و ماه بصره و ماه کوفه و کرمانشاهان.

-  اصطخری مسافت شهرهای پهله را چنین مینویسد:  از همدان تا رود راور7 فرسخ است و از رود راور تا نهاوند 7 فرسخ و از نهاوند تا لاشتر(الشتر)10فرسخ و از لاشتر تا شابرخواست(خرم آباد) 12فرسخ و از آنجا تا لور 30 فرسخ که لور بخش پشمینه زار در اندیمشک می باشد.

نام مکان های زیادی وجود دارد که نشان دهنده ی نزدیکی زبان پهلوی به زبان لکیست. که چند نمونه را می آوریم.

کوه گرین در منطقه ی بین ملایر، نهاوند ، بروجرد ،الشتر و نورآباد  که تمامی سکنه ی دامنه ی آن لک زبان هستند. واژه ی گرین همان گری پهلوی به معنی کوه است البته حدود 50 سال پیش نام این منطقه کوهستانی گری  بوده که حالا به گرین تبدیل شده.

( ولاش )شاه اشکانی است، و ولاش نام  بلند ترین  کوه منطقه گرین است و شاید بدین معنی باشد که سرور ، بلندترین و شاه گرین است. پس منطقه ی گری و کوه ولاش نیز پهلوی است.

کوه کوچکی با قله های زیاد به طول حدود 30 کیلومتر و عرض تقریبی 4 کیلومتر در بین خرم آباد و الشتر قرار دارد به نام چک ریز که با فرسایش سخره ها و قله های بلند شن زیادی در دره های این کوه وجود دارد،با این توضیح معنی کوه چک ریز را برای شما بیان میکنم، چک همان چکاد پهلوی به معنی قله می باشد و ریز به معنی شن است.

در قرن چهارم هجری در مجمل التواریخ چنین آمده است و پل دیگری که بر روی رودخانه کشکان ساخته شد  پل کُر و دت (پلدختر کنونی).است که در محلی به این نام به دستور بدر ساخته شد (مجمل التواریخ و قصص)

کر و دت در زبان لکی یعنی پسر و دختر و تا حدود پنجاه سال گذشته این منطقه به همین نام بوده چون تا 50 سال پیش ایل حسنوند که لک زبانند در فصول سرد سال به این منطقه و منطقه لور(پشمینه زار) کوچ کرده اند ولی به دلیل یک جا نشین شدن ایل حسنوند در الشتر لر زبانان به این منطقه آمده و نام آن را به پل دختر تغییر داده اند.پس نتیجه میگیریم که در قرن چهارم که مسعودی واژه ی لریه را به کار برده به معنی قومی نبوده چون در آن زمان در مناطق لر نشین لک ها حضور داشته اند م منطقه لر نشین حتی تا نیم قرن پیش نامی لکی داشته است.و در حال حاضر افراد کهن سال نیز به شهر پلدختر کر و دت میگویند.


تعداد بازدید از این مطلب: 34
موضوعات مرتبط: تاریخ ,
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0




می توانید دیدگاه خود را بنویسید

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی